نوآزمونمعرفی رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی
گروه علوم انسانیرشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی بر سازمان‌دهی و بازیابی منابع، کمک به پژوهش و خدمات اطلاعاتی تمرکز دارد؛ مهارت‌ها و مسیر‌های رسمی ارشد و دکتری.
ماهیت رشته و تفاوت با رشته‌های نزدیک
کار با منبع و کاربر
BLS وظایفی مانند سازمان‌دهی منابع، ساخت و استفاده از پایگاه، کمک به پژوهش و ارزیابی نتیجه جست‌وجو را برای کتابداران و متخصصان کتابخانه شرح می‌دهد.
نمونه مسئله
در مجموعه‌ای از گزارش‌ها، یک موضوع با چند نام نوشته شده و نسخه‌های تکراری پیدا می‌شود. ساخت فهرست منظم و واژگان یکسان کمک می‌کند کاربر منبع مناسب را پیدا کند.
دروس و تجربهٔ تحصیل در دانشگاه
در کارشناسی ایران چه می‌آموزید؟
تحلیل برنامه کارشناسی ایران توسط اسدی، جمالی و منصوریان، مجموعه‌سازی، فهرست‌نویسی و رده‌بندی، نمایه‌سازی و چکیده‌نویسی، خدمات مرجع، آرشیو، علم‌سنجی، سواد اطلاعاتی و مدیریت دانش را در محور‌های آموزشی نشان می‌دهد. بخش فناوری شامل برنامه‌نویسی، پایگاه داده، فناوری وب و طراحی کتابخانه دیجیتال است. بنابراین آموزش رشته هم شناخت منبع و نیاز کاربر را دربرمی‌گیرد و هم ساختاردهی و بازیابی رایانه‌ای اطلاعات را. نام و ترتیب درس‌ها را باید با برنامه دانشگاه محل تحصیل تطبیق داد.
هسته علمی قابل شناسایی در مسیر ایران
مجموعه ۱۱۱۹ ارشد، مرجع‌شناسی، سازمان‌دهی منابع، مدیریت مجموعه‌سازی، مدیریت دانش، علم‌سنجی، مدیریت کتابخانه و مراکز اطلاع‌رسانی، آمار و روش تحقیق، مبانی آرشیو و پایگاه داده و نرم‌افزارهای کتابخانه‌ای را در موضوع‌های آزمون دارد. این فهرست هسته علمی مسیر ایران را روشن می‌کند؛ به معنی یکسان‌بودن نام و تعداد واحد‌های کارشناسی همه دانشگاه‌ها نیست.
اطلاعات در سازمان و حافظه فرهنگی
درس Information, Memory and Culture به گردآوری، مدیریت و نگهداری منابع در کتابخانه، آرشیو و موزه می‌پردازد. Information Practice in Organizations شامل مدل‌سازی نیاز‌ها، مدیریت اسناد و انتقال دانش است.
فناوری و تحلیل
استدلال محاسباتی، تحلیل داده، سیاست اطلاعات و کارگاه‌های طراحی سامانه تعاملی و نمایش بصری اطلاعات در برنامه‌اند. Worlds Become Data نیز قابلیت اعتماد و سوگیری داده و الگوریتم را بررسی می‌کند.
کار عملی
کارورزی یا پروژه پژوهشی و سازمانی با دفتر ثبت یادگیری و گزارش نهایی همراه است. پروژه پایانی نیز آموخته‌های نظری و طراحی را به هم پیوند می‌دهد.
خروجی عملی درس‌ها چیست؟
یک تمرین مناسب، تبدیل مجموعه‌ای پراکنده از فایل‌ها به فهرستی قابل جست‌وجو است: برای هر منبع عنوان، پدیدآور، موضوع و نوع دسترسی ثبت کنید؛ نام‌های متفاوت یک موضوع را هماهنگ کنید و سپس بسنجید کاربر منبع مورد نیازش را پیدا می‌کند یا نه. کیفیت کار فقط تعداد رکورد‌ها نیست؛ دقت توصیف، سازگاری اصطلاحات و امکان بازیابی اهمیت دارند. این مثال آموزشی، ادعای وجود یک درس مشخص در همه دانشگاه‌ها نیست.
مهارت‌ها و نمونه خروجی
جست‌وجوی قابل تکرار
پرسش را به کلیدواژه و مترادف تبدیل کنید، محل جست‌وجو را انتخاب کنید و دلیل نگه‌داشتن یا کنارگذاشتن هر نتیجه را بنویسید.
توصیف منظم منابع
برای مجموعه‌ای کوچک، عنوان، پدیدآورنده، موضوع، تاریخ و نشانی را در فیلد‌های ثابت ثبت کنید. رکورد تکراری و اطلاعات ناقص را مشخص کنید.
آموزش کاربر
آموزش استفاده از منابع اطلاعاتی و کمک به ارزیابی نتایج جست‌وجو در شرح وظایف BLS آمده است.
نمونه تخصصی: کنترل فیلتر‌های PubMed
راهنمای رسمی PubMed توضیح می‌دهد فیلتر فعال در جست‌وجوهای بعدی باقی می‌ماند و بعضی فیلتر‌های مبتنی بر نمایه‌سازی MeSH ممکن است نتایج مرتبطِ فاقد آن برچسب را حذف کنند. بنابراین ثبت فیلتر‌ها و شناخت اثرشان بخشی از مهارت جست‌وجو است.
بازار کار، شغل‌ها و شرایط ورود
محیط‌های حرفه‌ای
BLS کتابخانه دانشگاهی، عمومی، مدرسه و مراکز تخصصی در بنگاه‌ها، موزه‌ها و سازمان‌ها را تفکیک می‌کند؛ خدمت به نیاز اطلاعاتی همان جامعه محور کار است.
در ایران چه نقش‌هایی را بررسی کنید؟
شرح شغل سازمان‌دهی منابع، خدمات مرجع، پشتیبانی پژوهش یا نگهداری مجموعه دیجیتال را با مهارت خود مقایسه کنید. عنوان مدرک پذیرفته‌شده، آزمون و تجربه موردنیاز هر مرکز جدا بررسی شود.
خروجی قابل تحویل در کار روزانه
در سازمان‌دهی، خروجی رکورد‌های منظم و قابل جست‌وجوست؛ در خدمات مرجع، مسیر مستند رسیدن به منابع مناسب؛ در مجموعه دیجیتال، توصیف و کنترل نسخه‌ها و دسترسی؛ و در پشتیبانی پژوهش، راهبرد جست‌وجوی قابل تکرار. شروع کار می‌تواند با کنترل کیفیت بخشی از مجموعه زیر نظر مسئول آن باشد.
فریلنسری و کسب‌وکار مستقل
نمونه واقعی کسب‌وکار اطلاعاتی
انجمن متخصصان مستقل اطلاعات، پژوهش ثانویه در پایگاه‌ها و منابع منتشرشده، گردآوری و تحلیل اطلاعات و ارائه نتیجه برای تصمیم مشتری را از خدمات اعضا معرفی می‌کند. بنابراین فعالیت این حوزه به استخدام کتابخانه یا دولت محدود نیست. این شاهد وجود مدل حرفه‌ای مستقل است؛ اندازه بازار ایران یا مجوز فعالیت خاص را ثابت نمی‌کند.
پروژه قابل تعریف
سامان‌دهی فهرست اسناد مجاز یک مجموعه، کنترل کیفیت رکورد‌ها یا آموزش جست‌وجوی منابع را به خروجی روشن تبدیل کنید. محدوده دسترسی و مسئولیت را در توافق پروژه تعیین کنید.
مجموعه شخصی
برای خدمات اطلاعاتی یا سامان‌دهی محتوا، پیش از تأسیس شرکت، مشتری، تحویل‌دادنی و الزامات موضوع فعالیت را مشخص کنید. مهارت اطلاعاتی به‌تنهایی مجوز نشر یا دسترسی به اسناد محرمانه نیست.
قرارداد و محدوده دسترسی
برای یک سفارش پژوهش اطلاعاتی، پرسش، دامنه منابع، مهلت، قالب گزارش و روش ارجاع را مشخص کنید. هزینه دسترسی به پایگاه را با مشتری روشن سازید و فقط از منابع و اسنادی استفاده کنید که حق دسترسی و استفاده از آن‌ها وجود دارد. گزارش باید اطلاعات یافت‌نشده و محدودیت پوشش را هم نشان دهد. کار تحلیل و فهرست‌سازی قابلیت دورکاری دارد؛ سامان‌دهی اسناد فیزیکی ممکن است حضور بخواهد.
نمونه خدمات شرکتی در ایران
ایران رایانه در معرفی خدمات خود، فهرست‌نویسی و رده‌بندی کتاب، نشریه، استاندارد، مقاله و دیگر مواد کتابخانه را در کنار مدیریت و سازمان‌دهی محتوا آورده است. این نمونه نشان می‌دهد سازمان‌ها می‌توانند خدمات اطلاعاتی را از شرکت بیرونی دریافت کنند. برای فعالیت مستقل، نمونه کوچکی از فهرست قابل جست‌وجو و روش کنترل کیفیت رکورد‌ها آماده کنید؛ توان این کار با صرف مدرک یا مهارت اسکن اسناد یکسان نیست.
موضوع‌ها و روش‌های پژوهش
حوزه‌های مستند
UCL پژوهش در مطالعات کاربر و کاربردپذیری، فراداده، مدیریت منابع دیجیتال، سواد اطلاعاتی و سازمان‌دهی دانش را معرفی می‌کند. فراداده یعنی اطلاعاتی که منبع را توصیف و پیدا کردن آن را آسان می‌کند.
پرسش قابل آزمون
آیا افزودن برچسب‌های موضوعی، پیدا کردن گزارش مناسب را آسان‌تر می‌کند؟ با مجموعه و تکلیف یکسان، خطا و دشواری کاربر را بررسی کنید؛ داده هویتی غیرضروری جمع نکنید.
ادامه تحصیل در کارشناسی ارشد ایران
علم اطلاعات و دانش‌شناسی
گرایش‌ها: مدیریت اطلاعات؛ مدیریت کتابخانه‌های دانشگاهی؛ مطالعات کتابخانه‌های عمومی؛ مدیریت کتابخانه‌های دیجیتال.
دو رشته مستقل
علم‌سنجی و مطالعات آرشیوی در همین مجموعه عنوان مستقل‌اند و نباید گرایش علم اطلاعات و دانش‌شناسی نوشته شوند.
انتخاب مسیر
برای تمرکز بر کاربر، منابع دیجیتال، اسناد یا ارزیابی علم، محتوای دوره و موضوع پایان‌نامه را مقایسه کنید. ظرفیت دانشگاه و شرایط پذیرش باید در دفترچه انتخاب رشته همان سال بررسی شوند.
گرایش را با مسئله انتخاب کنید
اگر مسئله شما یافتن و گردش اطلاعات در سازمان است، مدیریت اطلاعات را بررسی کنید؛ اگر خدمت کتابخانه مدنظر است، جامعه کاربر دانشگاهی یا عمومی اهمیت پیدا می‌کند؛ و برای مجموعه دیجیتال، فناوری، توصیف و دسترسی به منابع محورند. علم‌سنجی به ارزیابی فعالیت علمی و مطالعات آرشیوی به اسناد نزدیک‌تر است؛ این عنوان‌ها را هم‌معنی نگیرید.
ادامه تحصیل در دکتری ایران
نام و گرایش
علم اطلاعات و دانش‌شناسی با گرایش‌های بازیابی اطلاعات و دانش، و مدیریت اطلاعات و دانش درج شده است.
مدارک مرتبط
علم اطلاعات و دانش‌شناسی در تمامی رشته‌ها و گرایش‌ها، کتابداری و اطلاع‌رسانی، کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی، مهندسی کامپیوتر نرم‌افزار، زبان‌شناسی رایانه‌ای، مدیریت در تمامی گرایش‌ها، علوم ارتباطات و علوم اجتماعی در فهرست آمده‌اند. این شرط به مدرک پیشین لازم برای دکتری مربوط است.
آمادگی پژوهش
برای بازیابی، روش ارزیابی سامانه و داده را تقویت کنید؛ برای مدیریت اطلاعات، مسئله سازمان و روش پژوهش متناسب را مشخص کنید. مجازبودن مدرک، تضمین پذیرش نیست.
مسیر مرتبط: دکتری کتابداری پزشکی
ردیف ۵۵ اطلاعیه دکتری علوم پزشکی ۱۴۰۴، ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی را برای کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی می‌پذیرد. شرط مربوط به ارشد است؛ کارشناسی به‌تنهایی کافی نیست. عنوان دقیق دانشنامه و شرایط پذیرش باید تطبیق داده شوند.
چه چیزی یک پروژه دکتری می‌سازد؟
برای مطالعه بازیابی، مجموعه داده، پرسش‌های آزمون و معیار مرتبط بودن نتیجه را مشخص کنید؛ برای مدیریت دانش، فرایند سازمان و روش مشاهده یا مصاحبه را روشن سازید. صرف ساختن فهرست منابع، نوآوری پژوهشی نیست. مسیر دکتری پس از مقطع قبلی مجاز مطرح است و برای همه خدمات اجرایی اطلاعاتی ضرورت ندارد.
تقاضای جهانی تحصیلات تکمیلی و پژوهش
ارشد UCL
Library and Information Studies MA شامل فهرست‌نویسی و رده‌بندی، مدیریت مجموعه، پشتیبانی کاربران، مدیریت سازمان اطلاعاتی، فناوری و پایان‌نامه است.
پژوهش در UCL
Information Studies MPhil/PhD زمینه‌هایی مانند اطلاعات، آرشیو، نشر و علوم انسانی دیجیتال دارد. مطالعه کاربر و منابع دیجیتال از موضوع‌های بین‌رشته‌ای آن است.
آمادگی
نمونه‌ای از سازمان‌دهی منابع یا ارزیابی جست‌وجو را با روش و محدودیتش ارائه کنید؛ زبان و پیش‌نیازهای برنامه مقصد را بررسی کنید.
استرالیا؛ Charles Sturt
Master of Information Studies مسیر‌های پژوهش کاربردی، کتابداری کودک، مدیریت داده، مدیریت اطلاعات، رهبری، کتابداری و مدیریت اسناد و آرشیو دارد. پژوهش کاربردی شامل پروژه مستقل و مسیری به سوی دکتری است؛ پذیرش دکتری خودکار نیست.
تفاوت کتابداری با معلم‌کتابداری
Master of Education در Teacher Librarianship برای دارندگان صلاحیت تدریس معرفی شده است؛ داشتن مدرک علم اطلاعات به‌تنهایی به معنای احراز این پیش‌نیاز نیست.
بازار کار و فرصت‌های شغلی در جهان
نیاز حرفه‌ای
OCLC خدمات کشف منابع، فهرست‌نویسی، کتابخانه دیجیتال، مرجع مجازی و اشتراک منابع ارائه می‌کند؛ فعالیت اطلاعاتی با ابزار و خدمات دیجیتال نیز پیوند دارد.
تفاوت مدرک موردنیاز
BLS برای کتابداران در آمریکا معمولاً ارشد کتابداری را ذکر می‌کند؛ این شرط را به همه نقش‌ها، کشور‌ها یا ایران تعمیم نمی‌دهیم.
مهارت قابل انتقال در محیط دیجیتال
خدمات معرفی‌شده OCLC نشان می‌دهد یافتن، توصیف و اشتراک منابع در محیط دیجیتال هم مسئله حرفه‌ای است. برای تناسب با یک نقش، کیفیت فراداده، ارزیابی جست‌وجو یا پشتیبانی کاربر را با نمونه‌کار نشان دهید. نیاز سازمان به مدیریت اطلاعات، به معنی فراوانی یکسان فرصت شغلی یا پذیرش یکسان مدرک در همه کشور‌ها نیست.
صنایع و کارفرمایان نمونه
OCLC
این سازمان خدمات فناوری مشترک و پژوهش برای جامعه کتابخانه‌ها ارائه می‌کند؛ نمونه محیطی است که کتابداران، فناوران و پژوهشگران در آن فعالیت دارند.
انتخاب محیط
کتابخانه دانشگاهی، مرکز اسناد، ناشر و ارائه‌دهنده نرم‌افزار و خدمات اطلاعاتی را بر اساس وظیفه واقعی مقایسه کنید؛ هر نقش مهارت و شرط جذب خود را دارد.
انتخاب محیط از روی نیاز اطلاعاتی
در کتابخانه دانشگاهی، نیاز پژوهشگر و دانشجو محور است؛ در مرکز اسناد، زمینه تولید و نظم اسناد اهمیت دارد؛ در تیم فناوری اطلاعاتی، باید با متخصص نرم‌افزار درباره نیاز کاربر و ساختار داده گفتگو کنید. به جای اتکا به نام سازمان، نوع مجموعه، مخاطب و خروجی شغل را بررسی کنید.
دشواری‌ها و واقعیت کار
کار تکراری و دقت
اصلاح عنوان‌ها و کنترل رکورد‌های تکراری شاید هیجان‌انگیز نباشد، اما روی نتیجه جست‌وجوی کاربر اثر دارد. یک مجموعه کوچک را واقعاً سامان‌دهی کنید.
پاسخ‌گویی
وقتی کاربر پرسش مبهمی دارد، با پرسیدن هدف و نوع منبع مطلوب شروع کنید. پاسخ نامطمئن را قطعی معرفی نکنید.
تجربه پیش از انتخاب و مسیر آمادگی
یک کتابخانه کوچک موضوعی
ده منبع عمومی درباره یک موضوع آموزشی انتخاب کنید و برای آن‌ها عنوان، پدیدآورنده، موضوع و نشانی ثبت کنید. کلیدواژه‌ها را یکدست کنید.
آزمون پیدا کردن
از فردی بخواهید منبع مناسب سه پرسش را پیدا کند. مشکل‌ها را یادداشت کنید و نام‌گذاری یا دسته‌بندی را اصلاح کنید؛ نسخه قبل و بعد را مقایسه کنید.
تمرین پیشنهادی: نتیجه متفاوت را توضیح دهید
یک جست‌وجوی ساده را در PubMed بدون فیلتر و سپس با یک فیلتر اجرا کنید. عبارت جست‌وجو، فیلتر و چند تفاوت نتیجه را ثبت کنید؛ در پایان فیلتر را پاک کنید. هدف، فهم اثر تنظیمات است؛ تعداد کمتر نتیجه به‌تنهایی نشان‌دهنده جست‌وجوی بهتر نیست.